Lo camin dau Cèl

 Per l'amic Janòt,

aqueste remembre d'un retorn de manifestacion.

  Son a desenclavar lo reire-país clapassièr, resèrva d'indians que ne siái un. An derrabada la darrièra vinha que fasiá targa a la garriga, dins la virada de la comba, la comolan de caillaus e de riblonalha, d'inèrtas coma dison. Salopariás recampadas suls chantièrs de la còsta o de la vilassa per sebelir a jamai la tèrra lauradissa que de generacions e de generacions de davancièrs caparruts avián pacientament, a cha pauc, raubada au mineral.
   Los tocamanetas, de la caganha de boca e de la comprenèla constipada, nos an anonciat una rota grandarassa, riban pudent enquitranat, que tirarà drech per pojar lo puòch que i moriguèt un còp èra lo paure Còstasolana, a l'espèra als perdigals, dins lo Verd paradís de Max Roqueta. Lo nos van tornarmai tugar...
   Rotassa a l'auçada de sas ambicions electoralas e dau tropèl de chivals que bombisson jol capòt de sas berlinassas alemandas, rotassa qu'abandonarà lèu als romècs lo virador tan redde que vegèt, en sortida de la rovièira, lo Janòt mancar èsser deseretat...

   Se debanèt per vendémias. Las primièras que lo jove coble, que se veniá de maridar fasiá a son compte: la bèla-maire, a dicha d'insistir, lor aviá balhat de boca, que passarián al notari un còp la culhida dintrada, aquela vinha tan polida e cobesejada, dau costat de Valhauqués.
   Lo Janòt menava lo forgon de las vendémias. Aqueles dau País Bas saupràn çò que vòli dire. Pels autres fau una parentèsi. (Lo forgon de las vendémias èra un daquòs de las quatre ròdas, lo mai grand possible, amb un motor que pissava l'òli, que s'amorçava dins las davaladas o jos la butada de tota la còla de vendemiaires coma per la mesclada de rugbí, que conoissiá pas lo contraròtle tecnic, luònh se'n mancava!, e que la MSA voliá pas nimai assegurar. Èra lo mai sovent un traste de recuperacion de la pòsta o de la polícia que d'unes, davancièrs dau "tunning", i apondián un vira-lum per ficar la peta als companhs e lo pega-solet: "l'aiga es poluïda, beguetz de vin" amb un òme que pissava dins un riu. Lo forgon de las vendémias aviá pas pus de retrovisors nimai de fuòcs, espotits a la cava a cada marcha enrè, al bruch, èra englandat d'en pertot e se mirgalhava a cada petaçatge de totas las colors de l'arquet. Lo forgon de las vendémias èra tot lo contrari de la berlinassa alemanda, se tirava pas de davant mas èra poëtic. Tampatz la parentèsi.)



   Lo tub Citroën rovilhat dau Janòt, barlinga-barlanga, cracinejava gailhardet e plan-planet, dins un fum de fum, bombissent de totes sos ressòrts dins los clòts de la rota vièlha que serpatejava las garrigas nòstras. (Vesètz coma èra poëtic!)
   Lo Janòt èra fièr coma un pavon, la culhida s'anonciava de qualitat e de quantitat, la jornada de davalada excepcionala, la polida a son costat aprigondida de tròp dins lo trauc de la banqueta daissava veire de fach un pauc naut sas cambetas de reina... Èra lo pan de nòça.
   Darrèr, amolonats sus de plancas o assetats sus de sètis plegants, mitan las semaus, los ferrats, la barriòta, los pals-semailhièrs, lo quichor, la farda, los capèls, las biaças amb lo recapte, l'aiga, lo barralet de vin, la grasilha, los faisses de gabèls..., la bèla maire que cortesament, en mai la vinha, aviá cedida sa plaça davant, e la còla de vendemiaires espanhòls.

   Es alara que d'un bartàs, a man drecha, te li sortiguèt al Janòt, un faisan que fasiá per lo mens sas tres liuras, de pedons, dins l'aur dau solelh naissent. Dau subte, lo vinhairon tornèt caçaire, te tombèt una marcha dins un cricament de dents, te flanquèt un grand còp de volant, qu'adralhèt lo tub mai que bombissent dins las piadas de l'aucèl. La caça se veniá d'abrivar. Darrèr, dins la caissa dau forgon, èra quicòm mai. Las pialas de semaus se desquilhavan, los ferrats rotlavan, las espanholetas resquilhavan dins los braces de sos Rodrics dins lo temps que sas mamàs s'ensemalavan de cuol. Aprèp aver bombilhat un momenton, sautin-sautant de totes sos amortidors flacs e moligasses, l'anticalha rotlanta cugèt taular e acabèt sa corsa dins lo valat, dins lo temps que s'enlairava lo gal dins un cacalàs escarniós en resson als "hijo de puta de mierda de hijo de puta!" que montavan de la caissa en tòla ondulada.

   La seguida, o auretz comprés siaguèt pas a l'avantatge de l'amic, un còp descunhada la sògra escrapochinada per las semaus, nhocada de cap a cima, un uòlh blau, l'autre negre mas negre...

  Deman quand passaràs sus la rotassa nòva, ennaut la Braud, la maquina de vendémiar, es qu'ausiràs, Ò Païsan!, dins lo virador enermassit, lo cacalàs de la clocada se fotre de tos espets passats?

La "primièra" pèira.

   Me'n tòrni d'un acamp de chantièr. La reünion de chantièr es un exercici perilhós, riscós e dangierós que mai d'unes s'i son fach plumar, pelar, e rasclar. L'escomesa essent de faire acreire a un arquitècte pas totjorn amistós e a son client pas totjorn ninòi e qu'en mai te deu pagar a la fin, que sas òbras son ton sol pensament, que l'ànsia que n'as te copa lo beure e lo manjar, e que lo chantièr sera acabat en temps e en ora!!!
   La reünion de chantièr es lo temps de l'esbrofa, de la craca, de la messorgassa qu'a costat lo poquèr es un passatemps de tanècas e de peta-candèlas.
   De còps que i a, aquò pòt mal virar. Ne vegèri d'unes, espatlutasses e calossuts coma de rugbimens de l'ASB de las annadas septantas e ochantas, plorar coma de Magdalenas davant un arquitècte sadic qu'a lo poder de te menar, cap e tot, a la quincanèla. Òc-ben, tot lo mond o sabon que l'infèrn es pavat de tèstas d'arquitèctes.
   Pasmens un còp qu'as fach ton trauc de monta-mametas es puslèu un bon moment, espectacle gaujós de la comèdia umana que se jòga davant tu.
   De Ricardo lo magnific, que veniá en reünion a Antigòna amb sas "nebodas", de bombas bombudas e popudas que pas que de las veire te sacavan lo fuòc a te cremar, coma un paure catar d'un còp èra, partit en fum sens consolamentum o a n'aquel que doblidèt dins la construccion d'un collègi l'asaniment, pas qu'aquò!
- Sénher, Arquís ont los branqui los cagadors?
- Macarèl, los toats ai doblidat los toats.
Calguèt tot petar per faire passar los tudèls.
E lo mondin d'Airbus que volontava un bastiment coma un avion, al desen de milimètre, e que s'acontentèt d'un ascensor tròp cort. O l'endevinhaire d'un vilatjòt de Garona-Nauta que capitèt pas a predire los nòus meses de retard de las òbras.
   Ne poiriái contar fins a deman mas çò que me desconcertèt uòi es quicòm mai. Èrem a aprestar la pausa de la primièra pèira d'un chantièr bèl. Lo grum gròs, los òlis onchoses devián davalar de París, un diluns de preferéncia, per passar, al despenses de la republica, la setmana al nòstre, en riba de mar. E l'arquitècte de se virar cap al maiçon:
- Me faràs un trocet de paret pas luònh de la rota, qu'es aquí que pausaràn la primièra pèira sens s'enfangassar dins nòstre tautàs.
E ieu paure innocent de Niana de demandar:
- Mas comprèni pas, lo bastiment deu pas venir a tocar la rota?
E lo maiçon de s'espetar:
- Figura d'amòrri, se sabiás! Un còp que se'n son tornats, los parla-ponchuts, la "primièra" pèira, la cargui sul camion e la pòrti a l'ostal. E amb totas las "primièras" pèiras qu'ai, poiriái faire un ostalaràs!
- Aquela empega!
   Siái tombat de cuol, bocabadat, m'imaginavi aquela molonada de "primièras" pèiras, d'unas benesidas per d'avesques, d'autras adobadas per de ministres o de deputats, cavadas en son dintre amb lo pergamin per las generacions futuras, amonteladas dins lo camp dau maiçon!
   Soscavi al palm de nas que tiraràn, dins quauques sègles, los archeològs dau futur se tomban sus aqueste clapàs. En mai, que començan, los tocamanetas d'amondaut, de remplaçar lo pergamin per la clau USB, mai brancada e dins lo vent, mai mediatica. Ieu, qu'ai de mal a l'ostal a faire parlar entre eles dos ordenators crompats a dos ans de temps, aquò me questiona.

   L'avètz ausida tan coma ieu la paraula d'evangèli:

"La pèira daissada de caire pels maçonaires

es venguda pèira de cantonada."

  Nòstra societat fa lo contrari, e tan melhor que son pas totjorn bèlas sas construccions e pas totjorn ont cal que siagan. Sens la pèira primièra seràn mai lèu desboseladas e engrunadas, la launa tornarà launa e la tèrra nòstra se tornarà engarrigar.

Lo patoés de facultat.

   Ai costuma de dire que per ieu l'occitan, puslèu que lenga mairala, es lenga pairala. Lenga de l'endefòra, dels òmes, de la plaça, de la cava cooperativa, de la vinha o dau jòc de bolas.
   Quand me volguèri assabentar un pauc mai dins aquela lenga l'anèri quèrre dins de corses. Aquel mond comencèron per me desgavachir. Aprenguèri a dire [se 'kantɔ] en luòc [se 'kanta], soi en luòc de siái, nuèch per nuòch, boita per boèta, frigola per pòta, eça... e lo requist çò meteis per çò mème!  De tot biais es çò parièr.
  Quora me tornèri, gloriós coma un gal de sa cresta, charrar amb los ancians, se trufèron plan de ieu:
- Pichòt t'avèm vist venir, ara, tu, siás un occitanista dau Larzac!  Vas pas nos aprene amb ton occitan a parlar lo patoés d'en çò nòstre.
E de prene d'exemples:
- Aicí disèm pas "cadièra" mas "caièda" e mai los vièlhs disián pas las consonantas, eles disián: "caièa"!
- E qual es que compren "caièa"?
- Digus mas se'n fotèm, es coma aquò que te cal dire.

   Un pauc mai tard, plantèri bordon en riba d'Erau. Aquí, d'un costat lo pont dau diable se dison los imperfaches a la provençala, en [je], de l'autre a la gavacha en [jɔ]. Al mitan lo pont, o sabi pas, levat que se parla ponchut, anglés, suedés, finés, olandés, tot çò blanc de pèl lo matin, roge coma una escarabissa de vèspre! E rau!

   Quane copa cap! Qué parlar? Qué causir? Lo patoés d'en bas lo vilatge o aquel dels quartièrs nauts? Lo provençal de l'oèst o lo lengadocian oriental? L'occitan estandard o normalizat?
   Un pauc laguiós o reconoissi, me marquèri a l'universitat. Aquí comprenguèri tot. M'ensenhèron las paraulas blosas de metre sus la musica dels ancians. E puòi a la fac, d'ont mai t'alunhas dels professors e dau reng de davant, d'ont mai te sarras dau fons e dau calfatge, d'ont mai la lenga se dialectiza.
Dempuòi parli lo patoés de facultat o se volètz l'occitan de carrièra e me fau comprene d'en pertot.


Òme d'òc as drech a la paraula, alara macarèl, coma que siágue, parla!!!

Al prèp de mon aubre

   Al prèp de mon aubre, ieu vivi urós...
   O sabètz tant coma ieu que lo bonur per un òme es d'escampar son aiga al pè d'un aubre qu'a plantat de sas mans. E aquel aubre d'aquí, un aubre qu'èra dins sos vint ans, lo siái anat quèrre al fins fons d'una comba enermassida amb la pala mecanica dau conhat. Causiguèri un pin negre, que siái pas brica racista. Li faguèri un trauc bèl, mofle coma s'èra per ieu, en fàcia lo vilatge per qu'aja un pauc d'amusament. I a tant d'aubres, als temps que sèm, que demingran e venon neurastenics!
   Mas, quand anèri content de ieu al vilatge, totas las barbas-longas, totes los senators dau banc dels vièlhs me tombèron dessús:
- Paure innocent, vai te'n a Niana, siás capbord de plantar un pin negre dins ta marrida tèrra, va crebar lèu, passarà pas l'estiu. E de m'explicar las rasigas pivotantas, la tèrra agra, la luna...

   Mas ieu, aimi los aubres e los aubres m'aiman.
   L'estiu venguèt, l'aubre tenguèt. E lo Nadal seguent, sens èstre rancurós, mas per manièra, pengèri tot ennaut lo pin, un lum roge que se vesiá dau vilatge tot...
   Las annadas passèron e a cada Nadal, alucavi lo lum roge e enfonhavi un pauc mai lo mond, per manièra...
   Mas al dintre de ieu, èri pas tant fièr, me calcinavi. Mon amic de fusta donava de senhals de flaquesa, per tot dire èra un pauc trace.

   Es alara que lo torn de França s'anoncièt al vilatge. Dins un reflèx militant, anèri quèrre al granièr lo drapèl nòstre per lo quilhar ennaut d'una canavèra a la cimada de mon aubre.
- Tè, com'aquò la veiràn a la television l'identitat vertadièra d'aqueste país!
Lo torn de França venguèt. Las mametas suls plegants, a l'ombra de las platanas, los papetas sus las grasas d'escalièr, tot aquel mond encapelats per de bòbs "Eskoda" que lo tipe de la caravana se mostrèt larg. Se charrava, se risiá, la caravana s'èra arrestada e sul camion de la vaca que se ritz, una majoreta popuda, cunhada dins una boita de formatge giganta, escampava als pichons que se carpinhavan de plan-ponhs d'apereticubs...
   Mas, estupor generala. Dins lo caumanhàs estivenc, un fum negre montèt drech de la còsta bèla a la sortida dau vilatge, lo camion "d'Eskoda" se veniá d'abrandar al mitan de la rota. La caravana èra blocada a de bon e per totjorn al nòstre. La vaca que se ritz fasiá lo morre, la majoreta popuda, abandonada en plen canhard pels pichons, que pas fòls èran tornats a l'ombra, tressusava de totes sos apereticubs...
E de pompieralha, e de gendarmalha, l'espectacle veniá de mai en mai bèl, caliá dobrir lèu-lèu la rota que lo peloton se sarrava. Mas, vai te'n faire revirar un camionàs dins un vilatjòt! D'un pauc mai s'embarquèron l'estatua de Nòstra Dòna de Lorda, qu'èra aquí amb nautres a agachar lo rambalh, sus la remòrca, còsta la majoreta popuda e liquidificada.
   Fin finala passèron los correires coma de bauges e quand agachèri l'enregistrament, per veire se mon acte militant e pasmens coratjós aviá cambiat lo cors de l'Istòria nòstra, vegèri, qu'al moment de la traversada dau vilatge, la regia aviá fotuda la reclama...

   Mas, desempuòi, la bandièra es totjorn quilhada ennaut mon pin. E el, de se saupre pòrta-drapèl de tot un pòble, s'es repiutat.
Es pas jamai estat tant bèl.

Gardarem las Mametas !

   Anatz pas creire, vos que me fasètz l'onor de legir aquelas regas de tombar sus una rubrica calhòla, gorrina e putassièra, una de mai, que sus la telaranaha fan flòri. (coma vesètz siái plan al fial!)
   Un blòg que i contariái per la menudalha cossí me las chapi las mametas e me petaci per las faire montar dins sa nauta cambreta.
   Non, non, siái pas un d'aqueles arlèris, una palussa que se vendriá cap e tot, amai se mas prestacions, o reconoissi de bon grat, son luòntas d'èstre a ren non còst. Es que fau dins lo monta-mameta de luxe, lo monta-vilandresas emperosinadas, lo monta-borgesas, lo monta-marquesas ...eça..., i a que de demandar.
   Per tot vos confessar, que sèm pas qu'entre nosautres, m'auriá agradat a ieu de far dins lo monta-majoretas mas vos o disi de racacòr mon astrada èra endacòm mai...

   Mai seriosament, que totas mas legeiras amai las majoretas, son de mametas en devenir, doncas de comprairas potencialas, lo monta-mametas es simpletament una cadièra electrica* que monta la mameta ennaut son escalièr e que de costuma s'arrèsta, ailàs..., abans lo seten cèl.
  Aussissi ja d'unes repotegaires, que lo pòble d'òc, mon pòble reborsièr, n'es claufit, me romegar dessús:
    - Las mametas, las mametas, òc-ben e los papetas?
    - Lo papeta, mon paure sénher, lo papeta es plegat. Lo papeta davala dins lo temps que monta la mameta!

Aquí una pròva de mai, se ne caliá una, de la superioritat femenina.


*Nda: Me siái daissat dire que dins d'unas civilizacions jos-desvolopadas de las americas s'emplegava una mena d'aquelas cadièras electricas d'a passat temps. Semblariá, de sorgas seguras e doncas espiadas, que lo pichon Nicolau e lo grand menturdàs de la clòsca pelada i aguèsson pensat per reglar a de bon lo problèma de las retiradas, una aisina novèla, un pauc ibrida, que se diriá lo "rabastina-mametas".
Espèri los ensages oficials que se devon far dins l'encastre del "Salon de la Mameta", a Neuilly, sus Na Bettencourt, (que o val plan!), per vos faire assaupre mon vejaire de professional.
Çaquelà, pòdi ja afortir, al nom de ma deontologia, que siái pas un aficionado de la torrefaccion de la grand-maire:
                                               GARDAREM LAS MAMETAS !!!